Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thanh Nghị cắt
băng khánh thành Nhà máy VPP Hồng Hà

Trong một khuôn viên không rộng, năm dây chuyền sản xuất với tính công nghệ hoàn toàn khác nhau đã được lắp đặt và đưa vào hoạt động. Đó là dây chuyền sản xuất các loại bút máy, bút chì, mực nước, giấy than và các loại kim gài.

Với đội ngũ hơn 300 người là những cán bộ quản lý, những cán bộ kỹ thuật mới được đào tạo từ Trung Quốc trở về, một số là cán bộ miền Nam mới tập kết ra Bắc, số khác là học sinh từ trường phổ thông, trường công nhân kỹ thuật… tới đây. Trong số họ lúc này không có ai là kỹ sư, thậm chí rất ít người có bằng trung cấp. Mặc dù kiến thức kỹ thuật chưa được trang bị nhiều nhưng họ lại có trái tim dâng hiến và tâm hồn khát khao xây dựng Nhà máy.

Từ ngày thành lập tới nay đã 45 năm, nhưng thương hiệu Hồng Hà luôn luôn vang vọng trên thương trường. Những tên sản phẩm luôn gợi cho khách hàng của cả ngày xưa lẫn ngày nay nhớ về những hình ảnh đẹp của đất nước, như mực Cửu Long, bút máy Hồng Hà, Trường Sơn, Ba Vì rồi Thăng Long, Hà Nội… Làm sao chúng ta quên được những cây bút chì Hồng Hà, những lọ mực Cửu Long, những hộp giấy than, … Rồi ngày nay, những sản phẩm mới như giấy vở, sổ sách, bút bi, bút dạ Hồng Hà, … lại nổi lên trong các cuộc bình chọn Top 5, Top 10…  sản phẩm chất lượng cao mà người tiêu dùng ưa thích.

Số phận của Nhà máy luôn gắn liên với vận mệnh của Tổ quốc. Những cơn lốc xoáy của chiến tranh bảo vệt Tổ quốc, của cách mạng kinh tế thay đổi cơ chế quản lý, đôi lúc đã làm nhà máy chao đảo. 45 năm cùng với 4 giai đoạn lịch sử đáng nhớ – Nhà máy luôn đứng vững để phát triển, phát triển không ngừng.

1 - THỜI KỲ XÂY DỰNG (1959-1965)

Ngay từ những ngày đầu, văn phòng phẩm Hồng Hà đã là một Nhà máy tổng hợp, sản xuất trên 30 mặt hàng tại 3 phân xưởng và một phân xưởng phục vụ: Phân xưởng bút máy, bút chì, tạp phẩm và cơ khí. Sản lượng năm đầu tiên rất khiêm tốn. Nhưng chỉ vài năm sau, sản lượng đã tăng gấp 5 lần.

Dây chuyền sản xuất bút chì

Do có nhiều chủng loại sản phẩm nên nguyên liệu dùng cho sản xuất rất phong phú, đa dạng và hoàn toàn phải nhập ngoại. Cán bộ công nhân Nhà máy đã nghiên cứu thay thế nhiều loại bằng nguyên liệu nội địa, nhất là các loại hoá chất dùng cho sản xuất mặt hàng bút chì mực viết…

Không khí thi đua lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm, quyết tâm thực hiện khẩu hiệu của Bác Hồ “Nhanh, nhiều, tốt, rẻ” diễn ra sôi nổi khắp nơi trong cả nước. Vận hành trong cơ chế quản lý “Tập trung bao cấp”, Nhà máy lo thực hiện sản xuất, phấn đấu hoàn thành và hoàn thành vượt  mức kế hoạch. Thời kỳ này sản phẩm ít ứ đọng vì cung luôn không đáp ứng đủ cầu.

Sau hai năm sản xuất, chúng ta đã làm chủ và nhận bàn giao hoàn toàn kỹ thuật, công nghệ sản xuất từ chuyên gia Trung Quốc. Sản phẩm của Nhà máy có chất lượng tốt không thua kém hàng ngoại nhập trước kia và bắt đầu có tiếng vang trên cả nước.

Phòng hoá nghiệm của Nhà máy VPP Hồng Hà

Lực lượng cán bộ kỹ thuật của Nhà máy cũng lớn mạnh dần. Năm 1963 Nhà máy có những kỹ sư đầu tiên về làm việc. Bên cạnh đó, Nhà máy tiếp tục gửi cán bộ đi đào tạo và đào tạo tại chỗ, đào tạo tại nước ngoài để những năm sau này, Nhà máy trở thành một trong những doanh nghiệp có lực lượng kỹ thuật hàng đầu của Bộ Công Nghiệp nhẹ, tiến quân mạnh mẽ vào cuộc cách mạng khoa học và kỹ thuật.

Một vinh dự vô cùng lớn lao, một sự kiện quan trọng trong lịch sử xây dựng và phát triển Nhà máy, một kỷ niệm không bao giờ quên đối với người Hồng Hà là được đón Bác Hồ về thăm Nhà máy vào đầu năm 1961. Những con người Hồng Hà ngày ấy còn nhớ như in những lời dậy của Bác và họ cùng các thế hệ kế tiếp đã thực hiện đúng lời Bác răn.

Bác Hồ đến thăm Nhà máy VPP Hồng Hà

Trong thời kỳ kinh tế còn khó khăn, người công nhân còn phải thắt lưng buộc bụng nhưng Nhà máy luôn quan tâm chăm sóc cuộc sống cho người lao động. Khu tập thể của Nhà máy tại 190 phố Lò Đúc, Hà nội được xây dựng cho những cán bộ công nhân có khó khăn về nhà ở. Nhà máy có trạm y tế riêng với 16 giường bệnh, có nhà trẻ, có lớp mẫu giáo…

 Đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh thăm nhà trẻ

2 - THỜI KỲ SẢN XUẤT VÀ CHIẾN ĐẤU (1965-1975)

Ngày 5/8/1964, đế quốc Mỹ bắt đầu cuộc chiến tranh leo thang bắn phá miền Bắc. Lúc này ở Nhà máy, những cán bộ công nhân có sức khoẻ đều xung phong ra chiến trường, những người ở lại dồn sức thay thế công việc của những người đi xa. Máy móc phải phân tán ra nhiều nơi, vật tư thiếu thốn, điện bị cắt thường xuyên. Cuộc sống chung của từng gia đình bị xáo trộn, người đi sơ tán, người bám trụ sở lại vừa sản xuất, chiến đấu. Khi còi báo động vang lên từ trên đỉnh Nhà Hát lớn Thành phố, toàn bộ máy móc ngừng chạy, tất cả mọi người đều xuống hầm trú ẩn, lực lượng tự vệ trên các ụ pháo ở sân thượng Nhà máy sẵn sàng chiến đấu chống trả máy bay địch. Có ngày chạy báo động hàng chục lần. Báo động thì xuống hầm trú ẩn, còi báo yên lại tiếp tục sản xuất. Sinh hoạt cứ thế dần trở thành nếp sống hàng ngày như ăn cơm, uống nước vậy.

Tự vệ Nhà máy VPP Hồng Hà

Trong chiến đấu, lực luợng bảo vệ Nhà máy đã lập nhiều thành tích, góp phần cùng quân dân Thủ đô bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, hạn chế thiệt hại cho Hà Nội và góp một phẩn nhỏ bé vào chiến thắng đế quốc Mỹ xâm lược.

Giữa những bom đạn ác liệt đó, người công nhân Hồng Hà vẫn cất cao “tiếng hát, át tiếng bom”, vẫn phơi phới tham gia các hội diến quần chúng, thổi làn gió lạc quan cho sản xuất và chiến đấu.

Theo tiếng gọi của tiền tuyến, Nhà máy đã gửi những con người ưu tú nhất ra chiến trường. Trung đội mang tên Hồng Hà và các lớp cán bộ công nhân tiếp bước lên đường. Trong số đó, có nhiều anh chị em miền Nam ra tập kết trở về quê hương chiến đấu, nhiều người đã hy sinh tại chiến trường, nhiều đồng chí trở về với vết thương trên thân thể.

Ngày hôm nay hồi tưởng lại, nếu không nói tới yếu tố tinh thần, nếu không nhắc tới ý chí và bầu nhiệt huyết của những con người ngày ấy, chúng ta sẽ không sao giải thích nổi là tại sao, trong hoàn cảnh, điều kiện như vậy, Nhà máy vẫn sản xuất tốt, sản phẩm vẫn cung cấp đủ cho hậu phương và chiến trường, kế hoạch sản xuất vẫn không cắt giảm mà còn phát triển. Chính trong thời kỳ này, lao động của Nhà máy đã lên tới một ngàn người và ngoài các sản phẩm phục vụ nhu cầu trong nước, chúng ta còn xuất khẩu mặt hàng giấy than sang Liên Xô.

3 - KHÔI PHỤC VÀ KIẾN THIẾT (1975-1987)

Tháng tư năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng. Cả dân tộc đã có niềm vui trọn vẹn. Bao ước mơ, bao hy vọng, bao giọt nước mắt trào dâng trong ngày sum họp. Nhưng Nhà máy bắt đầu chịu cảnh chia ly: anh chị em cán bộ miền nam ra tập kết, nay trở về quê hương; nhiều cán bộ công nhân ưu tú của Nhà máy được cử chi viện cho kinh tế miền Nam mới giải phóng… Sự kiện đó đã tạo lỗ hổng trong quản lý.

Đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh nói chuyện
với cán bộ công nhân Nhà máy

Những ngày khó khăn nhất chiến đấu gian khổ nhất chúng ta đã vượt qua. Nhưng có ai ngờ, đây mới là giai đoạn cam go với Nhà máy.

Trước chủ trương của Nhà nước đã thả nổi nhiều ngành sản xuất trong đó có ngành văn phòng phẩm của Nhà máy Hồng Hà. Trên một ngàn cán bộ công nhân Hồng Hà lại ra sức bươn trải. Những điệu kiện cho sản xuất hạn chế hơn, nhưng nhu cầu thị trường lại lớn hơn, nhiệm vụ lại cao hơn vì phải đáp ứng cho thị trường của cả nước thống nhất. Bên cạnh đó, cuộc sống vật chất cũng khá căng thẳng. Hàng hoá tiêu dùng thiếu, thực phẩm thiếu, đồng tiền mất giá… Nhà máy muốn duy trì sản xuất phải lo cả cho đời sống hàng ngày công nhân. Tất cả Nhà máy, kể cả các đoàn thể ngày đêm ra sức vì sản xuất và đời sống của người lao động.

Bất chấp vô vàn khó khăn, chính trong thời kỳ này, Nhà máy đã đạt kỷ lục về sản lượng bút máy lên tới 5 triệu cây vào năm 1987.

Nhằm chuyên môn hoá và hợp lý hoá sản xuất, năm 1979 phân xưởng bút chì được chuyển giao về Nhà máy gỗ Cầu Đuống. Năm 1981, nhờ có đội ngũ chuyên môn quản lý tốt nên chúng ta đã tiếp nhận và nhanh chóng đưa các thiết bị máy móc nhà máy bút Kim Anh vào sử dụng có hiệu quả.

Cả một nền kinh tế đang chao đảo, cả đất nước đang lúng túng gần như bế tắc. Như có cứu tinh: Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ VI đã mở ra con đường mới: Chính sách mở cửa với nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Lịch sử đã sang trang. Đảng đã chắp cánh cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên không phải dễ dàng. Vì vậy lại một thử thách mới, một cuộc chiến mới: cuộc chiến trên thương trường.

4 - PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG (1987-2004)

Nền kinh tế thị trường đòi hỏi thay đổi hoàn toàn tư duy và cách làm ăn cũ. Tuy nhiên, không thể ngày một ngày hai có thể biến đổi ngay được mà phải học hỏi, dũng cảm cắt bỏ cái cũ và đôi khi phải trả giá. Nhà máy đã phải mất tới 10 năm (1987-1997) cho “giai đoạn thử thách” này để rồi đứng vững và vươn lên từ năm 1997 trong “giai đoạn cất cánh”.

    THỬ THÁCH (1987-1997)

Không còn được độc quyền mà phải cạnh tranh, cạnh tranh gay gắt. Hàng nội lẫn hàng ngoại nhập xuất hiện nhiều trên thị trường trong khi Nhà máy lại chưa kịp cải tiến nhiều. Vẫn đơn điệu như cây bút được sản xuất trên những hệ thống thiết bị cũ kỹ, năng suất thấp, giá thành cao đã trở nên yếu thế trước các sản phẩm của tư nhân và hàng ngoại, nhất là hàng Trung Quốc.

Tuy nhiên, Nhà máy cũng mạnh dạn đầu tư vào các sản phẩm mới như bút bi, các sản phẩm nhựa, ống nhựa PVC, … và là nơi đầu tiên của Việt Nam sử dụng thiết bị của Trung Quốc để sản xuất chai nhựa PET theo phương pháp bán tự động, cũng là nơi đầu tiên của Việt Nam chế tạo được khuôn ép phun có kết cấu phức tạp như khuôn ép két bia.

Sản phẩm chai nhựa

Bên cạnh các công tác đầu tư, Nhà máy tiến hành cơ cấu lại tổ chức. Phân xưởng Tạp phẩm chuyên sản xuất các mặt hàng mực, giấy than… được tách ra thành Nhà máy văn phòng phẩm Cửu Long vào ngày 1/7/1991. Và ngày 28/7/1995, sự kiện Nhà máy văn phòng phẩm Hồng Hà được đổi thành Công ty văn phòng phẩm Hồng Hà, đã tạo điều kiện cho phạm vi hoạt động sản xuất kinh doanh mở rộng hơn, phù hợp trong cơ chế mới.

Sản phẩm bút dạ màu

Song, tất cả những cố gắng hết mình trong quản lý, đầu tư, những bươn trải, mò mẫm, thử nghiệm để tìm ra những mô hình tối ưu nhất hình như vẫn chưa đủ chín, chưa đủ độ để chạm được vào huyệt của cơ chế thị trường đầy ngặt nghèo trắc trở. Nhà máy vẫn lại phải dựa vào nhiều các mặt hàng đột dập, ép nhựa truyền thống sở trường của mình, tuy cũ nhưng còn có ít hiệu quả. Mặc dù chưa gặt hái được thành công, nhưng nó là những bài học kinh nghiệm quý giá cho các bước đi kế tiếp.

    CẤT CÁNH (1997-2004)

Mười năm thử thách đã phần nào làm cho Công ty suy yếu đi. Tuy nhiên, những trái tim khát vọng và lòng quyết tâm thì vẫn không hề thay đổi.